در نخستین نشست تخصصی پاویون اتاق تهران در نمایشگاههای نساجی و پوشاک که به منظور بررسی سند توسعه زنجیره ارزش نساجی برگزار شد، فعالان بخشخصوصی و مدیران دولتی گردهم آمدند و به نقش زنجیره نساجی در توسعه اقتصادی، نیازهای فعالان این صنعت و روندهای جهانی صنعت پوشاک و نساجی پرداختند. بهرهمندی از ظرفیتهای اتاقهای بازرگانی، مطالعه تخصصی روی نیازهای صنعت، ایجاد راهحلهای توسعه بازار و چگونگی حرکت به سمت صادراتمحوری و رقابتپذیری از جمله موضوعات مطرحشده در این پانل بود.
اتاق تهران در نخستین روز از سیویکمین نمایشگاه بینالمللی نساجی و سیزدهمین نمایشگاه بینالمللی پوشاک با همکاری انجمن صنایع نساجی ایران، پانل «سند توسعه زنجیره ارزش نساجی» را با محوریت بررسی اسناد تدوینشده توسط اتاق تهران و وزارت صمت برگزار کرد.
پاویون اتاق تهران در طول برپایی نمایشگاههای نساجی و پوشاک، مجموعه نشستهایی را برای شناخت بهتر صنعت، ایجاد فرصت گفتمانسازی در این زمینه و ارائه راهکارهایی برای رفع چالشهای صنعتگران این حوزه برگزار میکند.
در ابتدای پانل تخصصی بررسی«سند توسعه زنجیره ارزش نساجی» شاهین کاظمی، نایبرئیس انجمن صنایع نساجی ایران، طی سخنانی به اهمیت برگزاری رویدادهای مشترک با اتاق تهران اشاره کرد و راهاندازی پاویون مشترک را مقدمهای برای همکاریهای بیشتر با این اتاق دانست.
سپس، دیاکو حسینی، معاون مطالعات اقتصادی و آیندهپژوهی اتاق تهران به بررسی تحولات صنعت پوشاک و نساجی پرداخت و گفت: سند توسعه زنجیره ارزش نساجی که اتاق تهران آن را تدوین کرده، سند اجرایی نبوده و یک مطالعه محسوب میشود. او در ادامه از ضرورت انجام مطالعات منسجم و راهبردی برای بررسی تحولات صنعت نساجی و پوشاک در فواصل شش ماهه سخن گفت و افزود:جهانیشدن، زنجیرههای نساجی و پوشاک را پیچیدهتر و بهروز کرده است و موج شهرنشینی، آغازگر تحولات گستردهتری در این زمینه شده است. ارزش زنجیره پوشاک، دو تریلیون دلار برآورد شده است و بازار در این حوزه بهشدت رقابتی است اما رقابتپذیری در برخی از حلقههای این زنجیرههای ارزش در کشور ما از بین رفته است.
او افزود:با بررسی وضعیت داخلی و قوانین و مقررات موجود در این حوزه میتوان به پاسخ این پرسش دست یافت که چگونه زنجیره ارزش پوشاک و نساجی را رقابتپذیر و وارد بازارهای جهانی کرد. او همچنین، مشارکت دولت و بخشخصوصی را گامی موثر در مسیر توسعه این صنعت دانست.
بهرهمندی از فناوریها به بهبود صنعت نساجی کمک میکند
محمد عبده ابطحی، پژوهشگر و مشاور معاونت مطالعات اقتصادی و آیندهپژوهی اتاق بازرگانی تهران در ادامه این نشست با مرور روندهای بینالمللی، تحلیل وضعیت فناوری، ژئوپولیتیک و حکمرانی صنعت نساجی و پوشاک و معرفی سناریوها و راهکارها و سیاستهای توسعهای، برنامهای را برای توسعه زنجیره ارزش صنعت نساجی و پوشاک ایران ارائه کرد. ابطحی توضیح داد که با مطالعه زنجیره ارزش پوشاک درمییابیم که سهم نساجی و پوشاک در ۲۰ سال اخیر از سبد خانوار مردم کشور کاهش یافته است. در عین حال، سهم بنگاههای بالای ۱۰نفر در ارزش افزوده بخش نساجی حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد و در بخش پوشاک ۱۳ تا ۱۶ درصد است و حجم تولیدات کالا و خدمات نساجی و پوشاک از سال ۱۳۸۹ با نزولیشدن بازار، روند نزولی در پیش گرفته است.
او در ارائه خود انواع تامینکننده محصولات پوشاک در دنیا را مورد بررسی قرار داد و آنها را به سه دسته تامینکنندگان محصولات ساده با تقاضای قابل پیشبینی، تامینکنندگان محصولات ساده اما با تقاضای متغیر و تامینکنندگان محصولات پیچیده اما با تقاضای قابل پیشبینی تقسیم کرد. ابطحی گفت: تفاوت تامینکنندگان دسته اول تا سوم، به نوع رقابت آنها بستگی دارد. در دسته اول، رقابت بر سر نیروی کار با قیمت پایینتر و انطباق با استانداردهای اجتماعی و زیستمحیطی مورد نظر خریداران مطرح میشود که در این مسیر ترکیه و بنگلادش پیشتاز هستند. در دسته دوم، رقابت اصلی مربوط به شبکه لجستیک کارآمد، قرارگیری در کریدورهای تجاری، نزدیکی به بازارهای هدف بزرگ و تطابق با استانداردهای اجتماعی و زیست محیطی میشود و در دسته سوم، مسئله اساسی مربوط به تقاضا در بازارهای بزرگ داخلی است. ترکیه در تمام این سه دسته تامینکنندگان حضور دارد و در تلاش است تا نقش چشمگیری در بازارهای منطقهای داشته باشد.
ابطحی در ادامه به افزایش استفاده از فناوری جدید و ایجاد نوآوری در کل زنجیره ارزش پوشاک، بهبود زیرساختها، تمایل کشورها به سفارشیسازی پوشاک از طریق کشورهای همسایه، کوتاهشدن زنجیرههای ارزش جهانی و منطقهای، اقتصاد چرخشی و کاهش مصرف کربن و بهرهمندی از رویکردهایی چون تامین دوستانه در صنعت جهانی (Friend-shoring) اشاره کرد.
او در پایان صحبتهایش تاکید کرد که با همکاری تشکلها، انجمنها و شرکتهای تامینکننده، میتوان از بهترین سناریوها برای رفع چالشها و ایجاد راهبردهای میانمدت و بلندمدت در صنعت نساجی و پوشاک بهرهمند شد.
صنعت نساجی و پوشاک نیازمند نگاه صادراتمحور است
امین مقدم، عضو هیئتنمایندگان اتاق تهران در پانل «سند توسعه زنجیره ارزش نساجی»، مهمترین نقاط قوت و ضعف صنعت نساجی را بررسی کرد و گفت: صنعت پوشاک و نساجی یکی از صنایعی است که ۹۵ درصد آن در دست بخشخصوصی است.
او با بیان اینکه«ایجاد اشتغال و خودکفایی از مهمترین نقاط قوت این صنعت در کشور ما بهحساب میآیند» ادامه داد:بهدلیل وجود منابع مورد نیاز برای تولید محصولات نساجی و پوشاک مانند پتروشیمی، منابع نفت و گاز و مزارع پنبه و …. این صنعت میتواند به برندسازی و ورود به بازارهای جهانی بیندیشد.
این عضو هیئتنمایندگان اتاق تهران تاکید کرد: اگرچه اکنون کشور ما دیگر از مرزهای جوانی جمعیت عبور کرده اما صنعت نساجی در سالهای گذشته به دلیل نیروهای متخصص جوان و شاغل توانست رشد کند. در حال حاضر نیز تلاش ما بر توسعه صادرات و بهرهمندی از نسلهای جدید برای رونق این صنعت است.
مقدم با اشاره به توسعه صادرات در این حوزه گفت: بزرگترین هنر ما در صنعت نساجی، ورود به بازارهای بینالمللی است. سهم ایران در زنجیره نساجی و پوشاک که ارزش آن دو هزار میلیارد دلار برآورد میشود، کمتر از یک دهم درصد در گروه کالایی نساجی، پوشاک و کالای خواب است که با توجه به منابع موجود، وضعیت خوبی را نشان نمیدهد.
این عضو هیئتنمایندگان اتاق تهران افزود: اتاق تهران با همراهی تشکلها در تلاش است تا صنعت نساجی و پوشاک را صادراتمحور کند. به همین دلیل است که اتاق تهران مطالعهای را برای صادرات محوری صنایع مرتبط با نساجی، پوشاک و حتی کفش انجام داده است. اتاق بازرگانی با بررسی هشت کشور مقصد که اوراسیا نیز شامل آن میشود و همینطور عراق، از صادرتمحوری در این صنعت حمایت میکند.
مقدم همچنین از حضور اتاق تهران در یکی از مهمترین نمایشگاههای صنعت پوشاک و نساجی در روسیه با حضور بیش از۳۰ تولیدکننده برتر در ماه آینده خبر داد.
از برندهای واحد حمایت میشود
مرتضی میرمحمدی، معاون دفتر صنایع منسوجات و پوشاک وزارت صمت در ادامهی این نشست به کاهش سهم صنعت پوشاک و نساجی در بازارهای داخلی و بینالمللی اشاره کرد و ناترازی در زنجیره ارزش و سیاستهای حمایتی پراکنده را از جمله مشکلات این صنعت دانست.
میرمحمدی افزود:تجربه نشست مشترک دولت و بخشخصوصی در تدوین سه سند راهبردی در بخشهای نساجی و پوشاک، فرش و کفپوش و چرم و کفش در دو سال گذشته، یکی از اتفاقات خوشایند در این حوزه است. اما این اسناد، خالی از ایراد نیستند. چنانکه، اتصال این اسناد به حوزه تصمیمسازی و تصمیمگیری و نبود یک نظام تقسیم کار شفاف که ضمانت اجرایی را ایجاد کند، از جمله ضعفهای این سند است. با این حال، در برنامه هفتم توسعه، تدوین سند راهبردی در زمینه صنعت پوشاک مدنظر قرار قرار گرفته است و استفاده از فناوری در صنعت، حمایت و لزوم بازسازی و نوسازی، تولید صرفهبهمقیاس در پوشاک و نساجی، توسعه بازار داخلی و صادراتی، تشکیل برندهای ملی واحد و بازاریابی در آن لحاظ شده است.
او تدوین برنامهها و سیاستهای راهبردی، ضمانت اجرایی و پشتوانه قانونی و همچنین تعیین مجری برای پروژهها را از جمله پتانسیلهای اسناد راهبردی عنوان کرد و گفت:ارتباط موثر با بخشخصوصی و تلاش برای رفع اختلافات و تعارض منافع و پرهیز از اختلاف نظرهای سلیقهای سبب رشد صنایع و به ویژه صنایع نساجی و پوشاک میشود.
فرصتسازی از چالشها، برای پاسخگویی به نیاز بازار
عیسی منصوری، رئیس مرکز پژوهشهای اتاق ایران نیز که در این نشست حضور یافته بود به روندهای بازار نساجی و پوشاک اشاره کرد و گفت: در چند سال گذشته شاهد تحولات، نوسانات و چالشهایی جدی در حوزه پوشاک بودهایم. تاثیر این تحولات را میتوانیم در بازار تامین پوشاک بهوضوح ببینیم. ما در حال فاصله گرفتن از زنجیرههای ارزش خطی هستیم و سفارشمحوری، تولید انبوه و تحویل در محل از جمله موضوعات کلیدی صنعت نساجی و پوشاک است.
منصوری در ادامه توضیح داد: با افزایش سرعت تغییر و تحولات صنعت پوشاک و نساجی، خواستهها و سلایق روزانه مصرفکنندگان نیز دچار تحولات گستردهای میشود. در نتیجه، سرعت تحویل کالاها اهمیت پیدا میکند و تولیدکنندگان محلی، افزایش خواهند یافت. توجه به نیاز بازار و پاسخگویی به آن، انعطافپذیری تامینکنندگان و استفاده از ظرفیتهای آشکار و نهان، در بازار رقابتی غیرقابل انکار است. باور کنیم یا نه، روند رشد صنعت نساجی و پوشاک در چین رو به کاهش است؛ زیرا مصرفکنندگان بهدنبال دریافت کالایی سریع و در دسترس، مطابق با نیازهای روزمرهشان هستند.
منصوری همچنین به غیرقابل پیشبینیبودن صنعت نساجی اشاره کرد و تاکید داشت که در صورت سرمایهگذاری روی صنعت نساجی و پوشاک ایران، علاوه بر افزایش تولید داخل میتوان به بازارهای منطقهای نیز راه یافت. او خاطرنشان کرد که به دلیل کاهش ارزش پول ملی، اگر بتوان مولفههای تحریمی را مدیریت کرد و از مزیتهای رقابتی مانند قیمت تمام شده پایین و نیروی کار ارزان و همچنین بهرهمندی از ظرفیت مناطق آزاد برای ورود به بازارهای منطقهای استفاده کرد، شاهد تغییرات گستردهای در این صنعت خواهیم بود.